Complimenten: some love them, some hate them.
Als jong meisje vond ik het enorm moeilijk om complimenten te ontvangen. Als ik daar nu op terugkijk, verbaast het me niets. Mijn zelfbeeld was beneden alle peil en ik kon simpelweg niet geloven dat anderen iets positiefs over me dachten.
Als iemand zei: “Goh Nele, dat heb je goed gedaan.”
Dan dacht ik: “Ja ja, meen je dat wel? Je zegt dat om lief te zijn. Of je hebt iets nodig van mij.”
Ik glimlachte, maar duwde het compliment eigenlijk terug. Minimaliseren was mijn specialiteit.
“Dat was geluk.”
“Zo speciaal is dat niet.”
“Dat kan iedereen.”
Ik kon toen niet vatten dat iemand écht iets positiefs in mij zag want dat beeld kwam niet overeen met wat ik zelf over mezelf geloofde.
Daar zit net de kern: een compliment blijft alleen hangen als het past bij je zelfbeeld. Ons brein wil dat wat we horen, klopt met wat we al geloven. Dus als jij diep vanbinnen denkt: “Ik ben niet goed bezig.” Of: “Ik ben maar gewoon.” En iemand zegt:
“Jij hebt dat fantastisch gedaan.”
“Jij bent sterk.”
“Wat zie jij er goed uit vandaag.”
Dan begint het vanbinnen te wringen. Niet omdat het compliment niet waar is maar omdat het niet overeenkomt met jouw oude verhaal, dat wat in je onderbewustzijn vastgepind zit.
En wat doen we als iets niet past in dat verhaal? Juist, we duwen het weg.
Want stel je voor dat het wel waar is! Dan moet je misschien anders naar jezelf beginnen kijken.
Dan moet je misschien stoppen met jezelf klein houden. Dan moet je misschien erkennen dat jij wel degelijk kwaliteiten hebt … en dat is spannend.
Zichtbaar zijn is spannend. Geloofd worden is spannend. Geloven in jezelf is misschien nog het spannendste van alles.
We doen ook regelmatig alsof complimenten oppervlakkig zijn: “Ach, dat zijn maar woorden”. Maar ons lichaam denkt daar anders over. Wanneer je een oprecht compliment krijgt, gebeurt er letterlijk iets in je brein. Je maakt onder andere oxytocine aan, het hormoon van verbinding en vertrouwen. Je stresshormoon daalt. Je zenuwstelsel krijgt het signaal: ik ben veilig, ik word gezien. Dat voel je: je ademt ruimer, je schouders zakken, je gezicht ontspant. Dat is geen toeval. Dat is pure biologie.
Veiligheid is de basis van groei. Een oprecht compliment kan dat veilige gevoel versterken. Geen wonder dat sommige complimenten dagen, of zelfs jaren, blijven nazinderen. Zo hielp ik twaalf jaren geleden een hele goede vriendin bij de verhuis van haar ouders’ huis naar haar nieuwe stek. Enkele maanden voordien had ik haar ook al geholpen bij de verhuis van haar appartement naar haar ouders’ huis: ze had een huis gekocht en in afwachting van de werken zou ze bij haar ouders intrekken. Als alleenstaande moeder zou zowel huur als een lening te zwaar om dragen zijn. Blijkbaar had ik bij die eerste verhuis een goede indruk nagelaten bij haar vader. Want toen ik bij de tweede verhuis aankwam, kwam hij naar me toe met de woorden: “Nu weet ik dat alles goed zal komen vandaag want ons Neleke is hier.” Dat kwam zo hard binnen – in positieve zin – omdat ik vroeger vaak te horen kreeg dat ik “het toch niet kon”.
We zijn meer dan een decennium later en ik krijg nog altijd een heerlijk warm gevoel als ik aan die woorden terugdenk.
Ik ben ook blij dat ik dat compliment mooi heb aanvaard en heb laten binnenkomen. Dat zou mij vroeger ook nooit gelukt zijn. Want wat als ik dan “een dikke nek” zou krijgen (zoals we dat in het mooi Vlaams zeggen)?
We zijn opgegroeid in een cultuur waarin vaker benoemd wordt wat niet lukt dan wat wel goed gaat: “Dat kan beter”, “Doe niet zo”, “Let eens op”. Maar we horen zelden: “Wat heb jij dat goed aangepakt. Ik ben trots op je. Je bent echt gegroeid”.
Anderzijds hebben we ook geleerd dat te veel complimenten gevaarlijk kunnen zijn. Straks krijgt iemand een dikke nek. Straks wordt die arrogant of loopt die nog naast zijn/haar schoenen. Alsof zelfvertrouwen iets is dat je moet temperen. 🤨
Ik zie het zo vaak in mijn praktijk: vrouwen die sterk, capabel en warm zijn maar die vanbinnen nog steeds denken dat ze “maar gewoon” zijn. En dan geef ik een compliment en zie ik het gebeuren: de blik die wegkijkt, de lach die het afzwakt, de zin die het kleiner maakt.
En dan denk ik: zo erg … ze zien/voelen het niet.
Nog een voorbeeld? Vroeger dacht ik vaak iets moois over iemand: “Amaai, die ziet er goed uit.” Of: “Wat een prachtig kleedje.” Of: “Die heeft dat echt sterk aangepakt.”
Dat bleef dan in mijn hoofd zitten zonder dat ik er iets over zei. Nu zeg ik het luidop. In de winkel. Op straat. Tijdens een gesprek. Tegen mijn dochters. Tegen mijn man. Tegen klanten. Tegen vriend(inn)en.
Omdat ik weet hoe krachtig het is om gezien te worden.
Als iemand dan rustig ‘dankjewel’ zegt, dan maakt mij dat oprecht gelukkig. Maar hoor ik: “O, maar dat is al oud hoor.” Of: “Allé, overdrijf nu niet.” Of: “Oooh maar jij ook!” … dan voel ik mijn coachmodus meteen in werking treden. Beroepsmisvorming, I know. 😉
Dat onmiddellijk teruggeven van een compliment is vaak geen vriendelijkheid. Het is ongemak. We denken dat we iets moeten terugdoen alsof een compliment een schuld creëert. Maar een compliment is geen ruilhandel. Het is een cadeau, dat je gewoon mag aannemen en waarvoor je dankjewel mag zeggen.
Maar laat ons ook eerlijk zijn: niet elk compliment is oprecht. Ons lichaam voelt wanneer het niet oprecht bedoeld is of wanneer er een dubbele bodem aan zit. “Mooi kleedje … dat ben ik niet gewoon van jou.” Of: “Goh, jij hebt dat goed gedaan … voor iemand zoals jij.”
Dat zijn geen complimenten. Dat zijn verklede prikken.
Ons brein scant continu op veiligheid. Zodra er een steek onder zit, onthouden we vooral wat pijn deed, niet wat lief was.
Daarom is het zo belangrijk dat complimenten zuiver zijn: zonder agenda, zonder bijbedoeling, zonder manipulatie. Een echt compliment maakt groter. Een compliment met een steek maakt kleiner. En dat verschil voel je altijd.
Hoe leer je die complimenten beter ontvangen?
Het begint simpel. Zeg: “Dank je wel.” Punt. Geen uitleg. Geen relativering. Geen verdediging. Geen terugkaatsing.
Blijf even stil. Laat het binnenkomen.
Merk daarna eens op wat er vanbinnen gebeurt. Welke gedachte komt als eerste bij je op? “Dat meen je niet.” Of: “Straks verwachten ze meer van mij.” Of: “Dat heb ik niet verdiend.”
Wat jij dan denkt bij het ontvangen van een compliment, geeft je veel informatie. Het vertelt je iets over je zelfbeeld. En misschien is het tijd om dat zelfbeeld zachtjes bij te stellen.
Hoe geef je betere complimenten?
Wees concreet.
Niet: “Goed gedaan.”
Wel: “Ik vond het sterk hoe je zo rustig bleef in dat gesprek.”
Ons brein houdt van betekenis. Hoe concreter, hoe geloofwaardiger en hoe moeilijker om weg te wuiven.
Benoem inspanning en groei, niet alleen het resultaat. Spreek het uit wanneer je iets positiefs over een persoon of een situatie denkt. Wacht niet. Woorden blijven kleven. Ik hoor vrouwen nog uitspraken herhalen die ze twintig of dertig jaar geleden te horen kregen. Soms vernietigend. Soms helend. We onderschatten de kracht van wat we uitspreken.
En nu jij
Hoe ga jij om met complimenten?
Kan jij ze aannemen zonder ze kleiner te maken? Of voel je dat het nog altijd wringt?
En hoe reageer jij wanneer iemand jou iets moois zegt?
En welk compliment, dat je ooit hebt gekregen, zindert bij jou nog steeds na?
Ik ben oprecht benieuwd. Laat het me weten in de reacties. Ik lees het echt. En wie weet help je met jouw verhaal iemand anders om voortaan gewoon “dankjewel” te zeggen
En onthoud: jij bent geweldig en jij bent het waard je STERK te voelen!