Eén van de meest frustrerende situaties in het leven is niet dat mensen je kwetsen maar dat je blijft hopen dat die personen ooit zullen beseffen dat ze je gekwetst hebben.
Afgelopen week had ik twee coachees die allebei met hun familie worstelden. Een moeder in het ene verhaal, een broer in het andere. Terwijl ze hun verhaal deden, viel mij iets op. Geen van beiden was eigenlijk nog bezig met wat er gebeurd was. Ze waren vooral bezig met wat ze nog hoopten dat er zou gebeuren.
De ene hoopte dat haar moeder en tante eindelijk zouden inzien dat ze helemaal geen slechte dochter of nicht is. Dat ze zouden beseffen hoeveel moeite ze doet. Hoe vaak ze zichzelf wegcijfert. Hoe vaak ze probeert te helpen. Dat ze eindelijk eens zouden zeggen: "Weet je, misschien zijn we te ver gegaan. Misschien hebben we jou verkeerd beoordeeld."
De andere hoopte dat haar broer ooit zou begrijpen hoeveel pijn hij haar doet. Dat hij zou stoppen met haar af te blaffen. Dat hij de verantwoordelijkheid zou opnemen voor zijn gedrag in plaats van zijn frustraties op haar af te reageren.
Terwijl ik naar hen luisterde, zei ik iets wat niet fijn was om te horen. Ik heb hen allebei gezegd dat die excuses er waarschijnlijk nooit zullen komen.
Ja, dat doet pijn. Maar soms is dat ook gewoon de harde waarheid.
Dat klinkt hard. Misschien zelfs een beetje cynisch. Maar hoe langer ik mensen begeleid, hoe meer ik besef dat niet iedereen even bewust in het leven staat.
Sommige mensen kwetsen iemand, voelen nadien dat ze fout zaten en kunnen daar ook eerlijk naar kijken. Die mensen zullen soms hun trots inslikken, een gesprek aangaan en sorry zeggen. Niet omdat ze perfect zijn, maar omdat ze bereid zijn om naar zichzelf te kijken.
Maar er zijn ook mensen die dat simpelweg niet doen.
Niet omdat ze slechte mensen zijn, dat wil ik er meteen bij zeggen. We maken tegenwoordig veel te snel karikaturen van mensen. Alsof iemand ofwel fantastisch is ofwel een narcist. Zo simpel is het leven meestal niet.
Sommige mensen dragen zelf zoveel onverwerkte pijn mee dat ze niet eens beseffen wat ze bij anderen veroorzaken. Wanneer iemand hen daarop wijst, voelen ze zich niet geraakt door het verdriet van de ander maar aangevallen. Alsof elke vorm van feedback een persoonlijke aanval is.
Dat zie ik vaak gebeuren. Iemand zegt: "Wat je gezegd hebt, heeft mij gekwetst." En in plaats van nieuwsgierig te worden naar die pijn, schiet de andere in verdediging.
"Dat was zo niet bedoeld."
"Je overdrijft."
"Je bent veel te gevoelig."
Of nog erger: ze lachen erom.
Dat laatste is misschien nog het pijnlijkste. Want dan voel je niet alleen dat je niet begrepen wordt, maar ook dat jouw pijn niet ernstig genomen wordt.
Die eerste coachee zei iets dat mij raakte. Ze vertelde dat als ze eerlijk zou zeggen hoeveel verdriet ze heeft door de situatie met haar moeder en tante, ze ervan overtuigd was dat ze haar zouden uitlachen.
En weet je wat het moeilijke is? Ik denk dat ze gelijk heeft.
Niet omdat haar verdriet ongegrond is. Integendeel. Maar omdat sommige mensen zo vastzitten in hun eigen verhaal dat er gewoon geen ruimte meer is voor dat van iemand anders. Daar begint volgens mij een van de moeilijkste lessen in het volwassen worden. Beseffen dat niet iedereen jou zal begrijpen. Niet iedereen zal jouw intenties zien. Niet iedereen zal erkennen wat jij allemaal doet. Niet iedereen zal toegeven dat ze fout zaten. Hoe sneller je dat accepteert, hoe meer rust je krijgt.
Dat betekent niet dat je akkoord gaat met hun gedrag. Dat betekent niet dat je het goedkeurt. Het betekent gewoon dat je stopt met wachten op iets waar je geen controle over hebt.
Want eerlijk? Dat wachten is zooooooooooo vermoeiend!
Terwijl jij nog altijd hoopt op excuses, leeft de andere persoon gewoon verder. Terwijl jij gesprekken opnieuw afspeelt in je hoofd, scenario's bedenkt en probeert te begrijpen waarom iemand zich zo gedraagt, is die andere persoon waarschijnlijk bezig met boodschappen doen, televisie kijken of op een terrasje aan het genieten van de zon.
Dat lijkt mij niet echt de bedoeling.
Misschien is dat ook waarom ik soms moeite heb met de manier waarop we naar onze familie kijken.
Want zodra het over familie gaat, lijken er plots andere regels te gelden. Dan hoor je dingen zoals: "Ja maar, het blijft wel je moeder." Of: "Je hebt maar één broer." Of mijn persoonlijke favoriet: "Familie gaat voor."
Is dat zo?
Ik weet dat dat geen populaire vraag is, maar ik stel ze toch.
Want als familie echt alles is, waarom zie ik dan zoveel mensen die compleet leeglopen door hun familie? Waarom zie ik mensen die na een telefoontje met hun moeder een halve dag nodig hebben om te bekomen? Waarom zie ik mensen die stress voelen zodra de naam van een broer, zus of ouder op hun scherm verschijnt?
Dat lijkt mij niet echt de bedoeling.
Voor mij zou thuiskomen moeten voelen als een veilige haven. Een plek waar je op adem komt. Waar je niet voortdurend op je woorden moet letten. Waar je niet bang hoeft te zijn voor kritiek, verwijten of manipulatie.
Als je meer spanning voelt bij familie dan bij een werkvergadering op maandagochtend, dan is er volgens mij iets grondig misgelopen. Toch blijven veel mensen zichzelf vertellen dat ze het moeten blijven proberen omdat het familie is. Misschien moeten we daar eens mee stoppen? Misschien moeten we stoppen met automatisch meer waarde te hechten aan mensen die toevallig hetzelfde DNA hebben?
Ik hoorde ooit het woord "framilie". Een combinatie van friends en family. Vrienden die als familie voelen. Ik vond dat een prachtig woord. Want als ik eerlijk ben, ken ik mensen die meer liefde, respect en veiligheid krijgen van hun framilie dan van hun biologische familie. Mensen die luisteren zonder oordeel, er zijn wanneer het moeilijk gaat en blij zijn wanneer jij gelukkig bent. Waarom zouden die relaties minder waard zijn?
Waarom zouden we blijven investeren in mensen die ons uitputten terwijl we de mensen die ons energie geven soms als vanzelfsprekend beschouwen?
Eén van die coachees heeft uiteindelijk beslist om het contact met haar broer te verbreken. Niet uit boosheid of wraak, maar uit zelfbescherming. Ze vertelde dat ze telkens stress voelde wanneer haar telefoon rinkelde. Nog voor ze wist wat hij wilde, dacht ze al: "Wat zal het nu weer zijn?" En toen dacht ik: dat is eigenlijk alles wat je moet weten. Want liefde alleen is niet genoeg. Dat vinden veel mensen moeilijk om te horen, maar het is wel waar. Liefde zonder respect werkt niet. Liefde zonder veiligheid werkt niet. Liefde mag ook niet van één kant komen.
Je kan van iemand houden en tegelijk beseffen dat die persoon niet goed is voor jouw mentale gezondheid. Je kunt iemand graag zien en toch afstand nemen. Je kan verdriet hebben om wat iemand doet en toch beslissen dat je niet langer beschikbaar bent om telkens opnieuw gekwetst te worden. Dat is geen egoïsme, dat is volwassen worden.
Misschien is dat uiteindelijk de les die ik mijn coachees het liefst zou besparen, maar die ze toch moeten leren.
Sommige mensen zullen nooit begrijpen hoeveel pijn ze je gedaan hebben. Ze zullen geen sorry zeggen en waarschijnlijk ook nooit erkennen hoeveel moeite jij gedaan hebt.
Hoe oneerlijk dat ook voelt, jouw leven mag niet afhangen van hun inzicht.
Want als jouw rust afhankelijk wordt van het moment waarop iemand anders eindelijk wakker wordt, dan geef je die persoon veel te veel macht over jouw geluk … en dat is een prijs die veel te hoog is.
Misschien herken je jezelf in één van deze verhalen. Dan wil ik je nog drie tips meegeven.
Stop met het managen van de emoties van andere volwassenen. Het is niet jouw taak om iedereen gelukkig te houden.
Vraag jezelf af waar je energie naartoe gaat. Je kan niet bepalen wat iemand denkt, voelt of beseft. Je kan alleen kiezen hoeveel energie je daar nog aan geeft.
En durf te investeren in je eigen framilie, in de mensen bij wie je jezelf kan zijn, die je respecteren en energie geven in plaats van nemen.
Want uiteindelijk draait het leven niet om wie jouw familie is op papier. Het draait om de mensen bij wie je thuiskomt.